راهنمای شهر

روانشناس طرحواره درمانی

روانشناس طرحواره درمانی

سلام و درود به همه ی شما همراهان خوب و دوستان همیشگی سیتی بین. در این پست قصد داریم تا روانشناس طرحواره درمانی را به شما معرفی کنیم. روانشناسی مطلبی است که نیازمند دقت فراوانی دارد و نباید در آن کوتاهی کرد پس تا پایان با ما همراه باشید.

 

 

طرحواره درمانی چیست؟

طرحواره درمانی (Schema Therapy) یکی از شیوه‌های روان‌درمانی تلفیقی است که جفری یانگ روان‌ شناس آمریکایی آن را پایه‌گذاری کرده است. منظور از طرحواره درمانی چیست؟ باید بگوییم طرحواره مجموعه‌ای از باورهای بنیادین و الگوهای فکری است که حول یک موضوع در ذهن فرد شکل گرفته‌اند و منجر به بروز رفتارهای خاصی می‌شوند. در طرحواره درمانی، طرحواره‌ های ناسازگار اولیه که در زبان عامیانه به آنها تله‌ های زندگی (Life Traps) نیز گفته می‌شود، مورد توجه قرار می‌گیرند.

طرحواره درمانی چیست؟

طرحواره درمانی

یانگ که خودش از دانش‌آموختگان مکتب درمان شناختی رفتاری بود متوجه شد این درمان در مورد بخشی از مراجعانش کارآمد نیست و منجر به تغییر الگوهای شناختی و هیجانی ناکارآمد و ایجاد رفتارهای کارآمد در آنها نمی‌شود. او با بهره گرفتن از تکنیک‌ها و مفاهیم سایر مکاتب روان‌درمانی مانند روانکاوی، نظریه روابط موضوعی (ابژه)، نظریه دلبستگی بالبی، نظریه تحلیل رفتار متقابل و گشتالت درمانی، شیوهٔ جدیدی از روان‌ درمانی شناختی‌-رفتاری را پایه‌گذاری کرد که طرحواره‌ درمانی نامگذاری شد.

 

 

نیازهای افراد در طرحواره درمانی

بر اساس نظریه طرحواره درمانی، در صورتی که یک یا چند تا از پنج نیاز هیجانی اصلی فرد در دوران کودکی به درستی تامین نشود، طرحواره‌های ناسازگار اولیه در او شکل می‌گیرند. این نیازها عبارتند از:

  1. دلبستگی ایمن به دیگران (شامل نیاز به امنیت، ثبات، محبت و پذیرش)
  2. خودگردانی، کفایت و هویت
  3. آزادی در بیان نیازها و هیجان‌های سالم
  4. خود انگیختگی و تفریح
  5. محدودیتهای واقع‌بینانه و خویشتن‌داری

افراد در طرحواره درمانی چه نیازهایی دارند؟

کمک به افراد در طرحواره درمانی

انواع طرحواره درمانی

تاکنون ۱۸ طرحواره ناسازگار اولیه شناخته شده است که شرح آنها را می‌توانید در سایت ها و کتب مرجع بیابید. این طرحواره‌ها منجر به شکل‌گیری افکار ناکارآمد، تجربه مداوم هیجانات منفی و بروز رفتارهای خودتخریبی در دوران بزرگسالی می‌شوند. مثلاً فردی که دائماً دیگران را تحقیر می‌کند و قصد استثمار آنها را دارد، احتمالاً دارای طرحوارهٔ استحقاق است یا فردی که در روابطش انتظار خیانت طرف مقابل را دارد، احتمالاً دارای طرحواره‌ٔ بی‌اعتمادی است. اگر در زمینه طرحواره درمانی نیاز به کمک دارید لطفا فرم زیر را پر کنید و یا برای ارتباط مستقیم با کلینیک روانشناسی بر روی دکمه ارتباط مستقیم با کلینیک روانشناسی کلیک کنید.

 

هر فرد در مواجهه با هر طرحواره‌ یک یا چند تا از سه سبک مقابله‌ای (Coping styles) شامل تسلیم، اجتناب و جبران افراطی را انتخاب می‌کند. تسلیم یعنی پذیرش محض و بدون چون و چرا، اجتناب یعنی دوری‌گزینی کامل و جبران افراطی یعنی مخالفت و جنگیدن.

انواع طرحواره درمانی کدامند؟

از ترکیب ۱۸ طرحواره و ۳ سبک تقابلی، ۵۴ وضعیت (Mode) مختلف ممکن است در زندگی فرد ایجاد شود. یعنی هر فرد که دارای طرحواره‌های ناسازگار اولیه است، احتمالاً یک یا چند تا از این وضعیت‌ها را در زندگی تجربه می‌کند.

مثلاً فردی که دارای طرحوارهٔ شکست است و سبک مقابله‌ای تسلیم را انتخاب کرده، با دست خود شکستش را در تحصیل، شغل و ازدواج رقم می‌زند و ممکن است این موضوع را به خانواده، جامعه و اطرافیان فرافکنی کند.

طرحواره ناسازگار اولیه

به عبارتی الگو های شناختی، هیجانی و واکنش های فیزیکی می باشد؛ که به خود فرد آسیب وارد می کند. در همان سال های ابتدایی کودک شکل می گیرند و دائما در زندگی فرد تکرار می شود.

طرحواره ناسازگار اولیه

طرحواره اولیه چیست؟

به دسته ای از اطلاعات مخصوص به یک موضوع گفته می شود. برای مثال به مجموعه اطلاعات شما از مدرسه، طرحواره مدرسه گفته می شود. به همین ترتیب ذهن ما درباره هر آنچه که در اطرافش وجود دارد؛ یک طرحواره می سازد. اطلاعات به صورت طرحواره دسته بندی شده و در حافظه ذخیره می شوند.

اگر در ذهن ما دسته بندی وجود نداشته باشد، ممکن اطلاعات را از یاد ببریم. اما تشکیل طرحواره ها موجب می شود تا حافظه ها به درستی عمل کنند. از زمان تولد درذهن نوزاد طرحواره های تشکیل می شود؛ نوزاد مجبور است برای رفع نیاز های خود از دیگران کمک بگیرید.

در این زمان زمان کودک در زمینه ارتباط برقرار کردن با دیگران طرحواره می سازد. که به طرحواره هایی که در زمان کودکی تشکیل شده اند؛ طرحواره ها اولیه می گویند. گاهی این طرحواره مثبت و گاهی منفی هستند که به آنها طرحواره اولیه ناسازگار گفته می شود.

دسته بندی طرحواره های ناسازگار

دسته بندی های طرحواره های ناسازگار اولیه بر اساس نیاز ها اساسی هر فرد شکل گرفته است. این ۵ نیاز بنیادی انسان عبارتند از:

  • خود انگیختگی
  • استقلال، حس ارزشمندی و هویت
  • بروز آزادانه احساسات و هیجانات
  • باور محدودیت ها و نگاه واقع گرایانه
  • دلبستگی و وابستگی به دیگران و احساس امنیت

رایج ترین طرحواره های ناسازگار اولیه

طرحواره درمانی چیست؟ در نظریه طرحواره درمانی که توسط دکتر جفری کشف شده است، ۱۸ طرحواره ناسازگار اولیه شناسایی شده است:

تله محرومیت هیجانی

زمانی در فرد طرحواره اولیه ناسازگار هیجانی تشکیل می شود؛ که فرد در دوران کودکی اش مورد توجه و محبت قرار نگرفته باشد. این افراد احساس تنهای و افسردگی دارند.

محرومیت هیجانی

تله محرومیت هیجانی

از آنجایی که این افراد حس می کنند کسی آنها را درک نمی کند، تمایل خود را نسبت به مورد توجه قرار گرفتن نشان نمی دهند. به همین ترتیب کسی نیز به آنها ابراز محبت نیز نخواهد کرد.

بی ثباتی یا رهاشدگی

طرحواره درمانی چیست؟ افراد که طرحواره رهاشدگی دارند، نسبت به تنها شدن احساس ترس دارند. اگر کوچکترین بی توجهی به آنها شود، فکر می کنند که کسی آنها را دوست ندارد. از جمله رفتار های بارز این افراد وابستگی افراطی، سرزنش دیگران بخاطر رها کردن، حسادت، رقابت و.. می باشد.

طرحواره شرم یا نقص

افراد دارای طرحواره شرم حس می کنند یک نقص ذاتی دارند. احساس تحقیر و بی ارزشی دارند؛ ئ از همه بدتر حس می کنند که کسی آنها را دوست ندارد.

خویشتن تحول نیافته یا تله گرفتاری

یک فرد خود تحول نیافته به خوبی رشد نکرده است. او معمولا خود را گرفتار پدر، مادر، معلم و… م یکند. او احساس می کند که لازم است تا برای تکمیل خود از یک نفر دیگر پیروی کند.

طرحواره ناسازگار شکست

وقتی کودک شکست می خورد و این طرحواره در ذهن او ایجاد می شود، فکر می کند که دیگر باهوش نیست و نمی توانند مانند دیگران پیشرفت کند.

وابستگی یا بی کفایتی

فرد وابسته حس می کند که نمیتواند هیچ کار را به طور مستقل به انجام برساند. او حتی نمی تواند برای انجام کارهای روزمره اش برنامه ریزی کند.

طرحواره ی بازداری هیجانی

فردی که به  ناسازگار اولیه بازداری هیجانی مبتلا است، هیجانات خود را ابراز نمی کند. این افراد از صحبت کردن و بروز هیجاناتشان فرار می کنند.

آسیب پذیری نسبت به بیماری

فرد آسیب پذیر همیشه منتظر بروز یک فاجعه در زندگی می باشد. این افراد به دلیل تجربیات تلخ دوران کودکیشان همیشه از بروز بلای طبیعی یا ابتلا به بیماری های لاعلاج می ترسند.

طرحواره بی اعتمادی

کسی که مبتلا به ناسازگار اولیه بی اعتمادی می باشند، تصور می کنند؛ که دیگران میخواهند به او آسیب برسانند. او حتی حرف های صادقانه اطرافیانش را نمی پذیرد. از نظر او دیگران تنها قصد کلک زدن، دروغ گفتن، نامردی و… را دارند. این افراد نمی توانند با دیگران رابطه صمیمی برقرار کنند.

طرحواره بی اعتمادی

طرحواره بی اعتمادی

 اطاعت و ترس از تنبیه

فردی که طرحواره اولیه ناسازگار اطاعت دارد، از ترس تنبیه شدن به همه حرف های فرد مقابلش گوش می دهد. این فرد نیازها و هیجانات خود ش را نادیده می گیرند و تحت سلطه دیگران زندگی می کند.

طرحواره خود قربانگری

فرد قربانگر خود را فدای دیگران می کند. این فرد با رضایت خود به گونه ای زندگی می کند که نیاز های دیگران را رفع کند. اگر این فرد به کسی نه بگویید احساس خودخواهی و غرور می کند.

طرحواره ناسازگار تایید طلبی

طرحواره درمانی چیست؟ فرد تایید تمام زندگی اش را بر این اساس می چیند که تایید دیگران را جلب کند. زمانی دیگران او را تایید نمی کنند احساس افسردگی شدید می کند.

انتقاد جویی و استانداردهای سخت

این افراد به استاندارد های سفت و سختی پایبند که به اصطلاح به آنها کمال گرا نیز گفته می شود. این افراد از جان و مال خود مایه می گذارند همه چیز بر طبق استاندارد ها پیچیده یشان پیش برود.

منفی گرایی و بدبینی

اگر چه زندگی جنبه های منفی مانند درد، فقدان و.. را دارد. اما کسی که مبتلابه طرحواره منفی بینی می باشد؛ بر منفی بودن همین جنبه ها نیز تاکید می کند. فرد بدبین حتی در زمانی که زندگی خوبی دارد، به حنبه ها منفی زندگیش توجه می کند.

این افراد دیگران را به خاطر کوچکترین رفتار ها غلطشان تنبیه می کنند. گاهی نیز فرد مقصر کار بد نیست اما فرد تنبیه گرا برداشت خود را از ماجرا می بیند و او را تنبیه می کند.

استحقاق و تکبر و غرور

کسی که  بزرگ منشی دارد، مشابه ادم ها خودشیفته رفتار می کند. او خود را از دیگران مهمتر و بالاتر می داند و با دیگران همدلی نمی کند. این افراد اصلا تابع قوانین نیستند، چرا که قوانین برای عموم مردم است نه آنها.

انزوای اجتماعی یا خود بیگانگی

افراد مبتلا به طرحواره انزوای اجتماعی تصور می کند که با مردم جامعه همخوانی ندارد. این افراد همیشه در حاشیه زندگی می کنند و خود را متعلق به هیچ گروهی نمی داننند.

انزوای اجتماعی

انزوای اجتماعی یا خود بیگانگی

خود کنترلی یا خود انضباطی ناکافی

فردی که طرحواره خود کنترلی دارد، نمی تواند برای زندگی خود برنامه ریزی کند. در زندگی گایه لازم است تا هدف ها یکوچک را قربانی کرد تا به یک هدف بزرگتر رسد. اما این افارد نمی توانند لذت ها انی زندگیشان را کنار بگذارند.

روان درمانگر چه کاری انجام می دهد؟

در طرحواره درمانی، روان‌درمانگر ابتدا از طریق آزمون استاندارد به مراجع کمک می‌کند نسبت به طرحواره‌های ناسازگار اولیه خود آگاه شود. سپس با تلفیقی از تکنیک‌ های شناختی، هیجانی و رفتاری به او کمک می‌کند به تدریج الگوهای ناکارآمد گذشته را رها کند، افکار و رفتارهای کارآمدتری را در پیش بگیرد و احساسات منفی‌اش را بهتر مدیریت کند.

طرحواره درمانی از آن جهت که در مقایسه با روانکاوی کلاسیک نسبتاً کوتاه تر و ارزان تر است و از طریق کتاب‌های آموزشی و دوره‌های آزاد کوتاه‌مدت می‌توان مفاهیم آن را فرا گرفت، هم نزد درمانگران و هم نزد مراجعان محبوبیت یافته و در سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

روان درمانگر چه کاری می کند؟

طرحواره درمانی چیست؟ در صورتی که تمایل دارید در مورد طرحواره درمانی اطلاعات بیشتری کسب کنید می‌توانید کتاب «زندگی خود را دوباره بیافرینید» اثر جفری یانگ و ژانت کلاسکو ترجمه حمید پور و همکاران از انتشارات ارجمند را تهیه کنید که در آن مفاهیم پایه طرحواره درمانی برای افراد عادی به زبان ساده توضیح داده شده و تمرین هایی نیز در آن آمده است که می‌توان از آن به عنوان مکمل (و نه جایگزین)‌ طرحواره درمانی استفاده کرد.

تکنیک های طرحواره درمانی

همانطور که دکتر جفری یانگ اشاره می‌کند، این رویکرد سیستمی است یکپارچه که در آن از تمام تکنیک‌های کاربردی رویکرد‌های دیگر می‌توان استفاده کرد:

  • در قسمت شناختی این درمان می‌توانم از تکنیک‌های رویکرد شناختی رفتاری CBT و ACT استفاده کنم.

  • در  تجربی می‌توانم از تکنیک‌های گشتالت، هیپنوتراپی و روان تحلیلگری استفاده کنم.

  • الگو شکنی رفتاری می‌توان از تمام آموزه‌ها در مهارت زندگی برای کمک به مراجع بهره برد، با ماتریکس اکت وی را نسبت به الگوهای رفتاری ناکارآمد آگاه کرده و از تکنیک‌های واقعیت درمانی او را به سمت زندگی بهتر هدایت نمود.

  • با استفاده از بازوالدینی حد و مرزدار، صمیمیت، پذیرش غیر مشروط و خلوص مکتب راجرز را به مراجع هدیه بدهم.

  • ذهنیت‌های طرحواره‌ای، نظریه تحلیل رفتار متقابل اریک برن را به نهایت بلوغ رسانده و ما را علاوه بر ذهنیت‌های توسعه یافته در والد و کودک، با ذهنیت‌های مقابله‌ای ناسازگار نیز آشنا می‌کند.

  • در بعد شخصیت شناسی، کمک می‌کند تا شناخت‌های آلوده به هیجان را پاک کرده و به خودشناسی ناب تری برسیم.

  • در بُعد رابطه عاطفی کمک می‌کند تا از جذابیت‌های طرحواره‌ای یا اسکیما کمیستری فاصله گرفته و دلبستگی سالم را از وابستگی مخرب تشخیص دهیم.

  • برای تمام گلوگاه‌های زندگی، انتخاب رشته، شغل، همسر، فرزندپروری و انتخاب محل زندگی حرف برای گفتن دارد.

  • با ریشه‌یابی هدفمند در کوتاهترین زمان، مراجع را متوجه این موضوع می‌کند که بسیاری از ترس‌ها و نگرانی‌هایش واقعیت خارجی نداشته و با توجه به تجارب کودکی در ذهنش کاشته شده‌اند.

  • حتی برای تعدیل قضاوت‌های طرحواره‌ای می‌توان از تکنیک‌های خودآگاهی در مایندفولنس بیشترین بهره را برد.

مهم ترین تکنیک های طرحواره درمانی

رویکرد شناختی رفتاری CBT

محدودیت های طرحواره درمانی

طرحواره درمانی یک روش امید بخش در زمینه درمان سلامت روان و اختلال هایی چون افسردگی، اختلال خوردن و مواردی از این دست می باشد. آمارهای سال ۲۰۱۴ نشان داده که این روش در درمان اختلالات شخصیتی بسیار موثر است.

قدمت این روش درمانی در روانشناسی به سال ۱۹۸۰ بر می رسد. به دلیل سابقه کم این تکنیک همچنان مطالعات و تحقیق در زمینه این روش ادامه دارد. از محدودیت های این روش می توان به مدت زمان درمان آن اشاره کرد که نیاز به صبر و حوصله دارد. از طرفی دیگر این درمان تحت پوشش بیمه قرار نمی گیرد.

اهداف طرحواره درمانی

در طرحواره درمانی سعی می شود، تا به یک ذهنیت بزرگسالانه سالم و قدرتمند برسید. که به خوبی رشد کرده و می تواند تفکرات خود را تنظیم و الیام ببخشید. طرحواره درمانگر در این روش بر روی مسائل زیر کار می کند.

  • شناسایی و بکارگیری طرحواره های درمانی
  • آموزش نحوه مقابله سالم با تنش ها و ناکامی ها
  • تامین نیازهای روحی و هیجانی به روش های صحیح
  • تغییر شناسه های احساسی و عملکردی حاصل از طرحواره
  • مشخص کردن سبک ها مقابله ای در مسیز نیازهای هیجانی

سبک های مقابله ای در طرحواره ها

در طرحواره درمانی، به واکنش های شما در مقابل طرحواره ها، سبک های مقابله ای گفته می شود. این واکنش ها مجموعه ای از افکار، احساسات و رفتار یک فرد می باشد. فرد از خود واکنش هایی را بروز می دهد تا از هیجانات دردناک و فراگیر خود دوری کند.

اگر چه بروز سبک ها مقابله ای در دوران کودک مفید اند، اما استفاده از ای سبک ها در بزرگسالی موجب تقویت این طرحواره ها می شوند. هیچ قاعده ثابتی برای انواع سبک ها مقابله ای وجود ندارد و این سبک ها از منش کلی شما و یا سبک های مقابله ای که از والدینتان آموخته اید، نشات می گیرند.

گاهی نیز با گذر زمان سبک ها مقابله ای طرحواره درمانی تغییر پیدا می کند. به طور کلی در این زمینه از سه واکنش ستیز، گریز و یا واکنش انجام بهره گرفته می شود.

سبک مقابله ای تسلیم

در این سبک مقابله ای فرد طرحواره را می پذیرد، و در برابر آن تسلیم می شود. این رفتار موجب می شود که رفتارهای تقویت کننده و تداوم دهنده الگوهای طرحواره ای می شود. به عنوان مثال اگر در کودکی طرحواره محرومیت هیجانی در شما شکل گرفته باشد، ممکن است در آینده درگیر رابطه با غفلت هیجانی بشوید.

سبک های مقابله ای

اجتناب و دوری از محرک ها

در این سبک شما تلاش می کنید، تا به گونه ای زندگی کنید، که درگیر طرحواره ها نشوید. در این موقعیت ها شما از موقعیت هایی که شما در معرض تحریک طرحواره قرار می دهند، دوری می کنید.

دوری از طرحواره شما در معرض سوء مصرف موارد، رفتار های مخاطره آمیز و تکانشی و سایر مواردی که ذهن شما را از موضوع اصلی دور می کند، می اندازد.

جبران افراطی و مبارزه با طرحواره

این دسته افراد به مبارزه با طرحواره می پردازند. اگر چه این روش تا حدودی درست می باشد، اما نباید منجر به جبران افراطی بشود. این سبک منجر به رفتار ها و اقدامات پرخاشگرانه، مطالبه گری، بی حسی و واکنش افراطی می شود. همچنین بر روی روابط شما نیز اثر می گذارد.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ایکون واتس اپ آموزش سئو و طراحی سایت در شیراز : حامد حبیبی